Theo quy định của pháp luật Việt Nam, nước thải công nghiệp được định nghĩa là nước thải phát sinh từ hoạt động của các nhà máy, địa điểm, cơ sở sản xuất, chế biến của các tổ chức và cá nhân. Định nghĩa này không chỉ bao hàm nước thải từ quá trình sản xuất trực tiếp mà còn cả các loại nước thải khác phát sinh trong khuôn viên khu công nghiệp.
Văn bản pháp lý cốt lõi định nghĩa và quy định về nước thải công nghiệp là Nghị định số 53/2020/NĐ-CP ngày 05 tháng 5 năm 2020 của Chính phủ quy định về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải. Bên cạnh đó, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định số 08/2022/NĐ-CP tạo ra một khung pháp lý toàn diện cho việc quản lý loại nước thải này.
Định Nghĩa Cụ Thể và Phạm Vi Áp Dụng
Khoản 2 Điều 2 của Nghị định 53/2020/NĐ-CP đã liệt kê một cách chi tiết các cơ sở có phát sinh nước thải công nghiệp, bao gồm:
- Cơ sở sản xuất, chế biến: nông sản, lâm sản, thủy sản, thực phẩm, rượu, bia, nước giải khát, thuốc lá.
- Cơ sở chăn nuôi, giết mổ: gia súc, gia cầm quy mô trang trại theo quy định.
- Cơ sở nuôi trồng thủy sản: thuộc diện phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc kế hoạch bảo vệ môi trường.
- Cơ sở sản xuất thủ công nghiệp trong các làng nghề.
- Các cơ sở công nghiệp khác như: thuộc da, tái chế da, dệt, nhuộm, may mặc; khai thác, chế biến khoáng sản; sản xuất giấy, bột giấy, nhựa, cao su; linh kiện, thiết bị điện, điện tử; cơ khí, luyện kim, gia công kim loại, chế tạo máy và phụ tùng.
- Các cơ sở đặc thù khác: sơ chế phế liệu, phá dỡ tàu cũ, vệ sinh, súc rửa tàu; sản xuất hóa chất cơ bản, phân bón, dược phẩm, thuốc bảo vệ thực vật, vật liệu xây dựng.
- Nhà máy cấp nước sạch, nhà máy điện.
- Hệ thống xử lý nước thải tập trung tại các khu đô thị (phần nước thải công nghiệp đấu nối vào), khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế.
Phân Loại Nước Thải Công Nghiệp
Trong thực tế quản lý và áp dụng các quy chuẩn kỹ thuật, nước thải công nghiệp thường được phân loại dựa trên các đặc tính và nguồn gốc phát sinh, chẳng hạn như:
- Nước thải sản xuất: Phát sinh trực tiếp từ các công đoạn sản xuất, chứa các chất ô nhiễm đặc thù của từng ngành công nghiệp.
- Nước thải sinh hoạt: Phát sinh từ hoạt động của công nhân viên trong nhà máy, xí nghiệp.
- Nước làm mát: Sử dụng trong các hệ thống làm mát thiết bị, thường có nhiệt độ cao hơn môi trường và có thể chứa các hóa chất chống cặn, ăn mòn.
- Nước mưa chảy tràn: Nước mưa chảy qua khu vực nhà máy, có thể cuốn theo các chất ô nhiễm trên bề mặt.
Quy Chuẩn Kỹ Thuật về Nước Thải Công Nghiệp
Việc xả nước thải công nghiệp ra môi trường phải tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Hiện tại, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp QCVN 40:2011/BTNMT đang được áp dụng. Tuy nhiên, một quy chuẩn mới là QCVN 40:2025/BTNMT sẽ có hiệu lực trong tương lai, thay thế cho các quy chuẩn cũ và áp dụng các yêu cầu nghiêm ngặt hơn, phù hợp với thực tiễn phát triển và yêu cầu bảo vệ môi trường ngày càng cao.
Các quy chuẩn này quy định giá trị giới hạn của các thông số ô nhiễm (như pH, BOD₅, COD, kim loại nặng, v.v.) trong nước thải công nghiệp khi xả ra nguồn tiếp nhận, đảm bảo không gây tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.
