Việc sửa đổi Luật Thuế Thu nhập cá nhân (TNCN) đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng trước khi trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tiếp theo. Dưới góc nhìn hành chính – pháp lý, đây không chỉ là một điều chỉnh về kỹ thuật thuế, mà còn là bước tái cấu trúc quan trọng nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch và hiệu lực quản lý trong bối cảnh kinh tế – xã hội đang thay đổi nhanh chóng. Việc Chính phủ ban hành Nghị quyết thông qua Báo cáo giải trình, tiếp thu của Bộ Tài chính cho thấy dự án luật đã đạt tới mức độ chín muồi về hồ sơ, đủ điều kiện đưa vào quy trình lập pháp theo yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Thứ nhất, xét trên cơ sở pháp lý, việc sửa đổi Luật Thuế TNCN là phù hợp với các nguyên tắc ban hành và hoàn thiện pháp luật đã được xác lập tại Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 và Luật Ban hành VBQPPL năm 2015 (sửa đổi năm 2025). Luật hiện hành đã được áp dụng hơn một thập kỷ trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động, trong khi các tham số cơ bản như mức giảm trừ gia cảnh, biểu thuế, phạm vi chịu thuế không còn tương thích với mặt bằng thu nhập và cơ cấu lao động mới. Do đó, việc Chính phủ yêu cầu Bộ Tài chính giải trình đầy đủ, đánh giá tác động, rà soát tính tương thích với hệ thống pháp luật là bước bắt buộc nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp của dự thảo trước khi trình cơ quan lập pháp cao nhất.
Thứ hai, xét trên nội dung chính sách, điểm sửa đổi quan trọng nhất liên quan đến mức giảm trừ gia cảnh và cơ cấu biểu thuế lũy tiến. Đây là hai thông số có tác động trực tiếp đến quyền lợi người nộp thuế và nguồn thu ngân sách nhà nước. Trong nhiều năm, mức giảm trừ gia cảnh không thay đổi đáng kể, khiến gánh nặng thuế tăng dần theo thời gian do lạm phát tích lũy. Việc điều chỉnh lên mức mới, theo nhiều đề xuất dao động từ 15–20 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế, không chỉ có ý nghĩa điều tiết kinh tế mà còn bảo đảm nguyên tắc công bằng theo khả năng nộp thuế (ability-to-pay principle) – một nguyên tắc quan trọng của pháp luật thuế. Đồng thời, việc nghiên cứu rút gọn hoặc tái cấu trúc biểu thuế lũy tiến từng phần cũng phản ánh xu hướng cải cách nhằm đơn giản hóa nghĩa vụ thuế, giảm méo mó hành vi kinh tế, song vẫn giữ được công bằng dọc giữa các nhóm thu nhập.
Thứ ba, góc nhìn pháp lý về mở rộng phạm vi đánh thuế đối với thu nhập từ nền tảng số, tài sản số và kinh tế xuyên biên giới cho thấy nỗ lực bắt kịp thực tiễn phát triển của thị trường. Đây là nhóm thu nhập mới, chưa được điều chỉnh đầy đủ trong luật hiện hành, dẫn đến khó khăn trong quản lý và nguy cơ thất thu. Bổ sung quy định về trách nhiệm khấu trừ tại nguồn của các nền tảng, cơ chế thu thập dữ liệu điện tử và xác định nghĩa vụ thuế theo mã định danh tài khoản số là giải pháp quan trọng để bảo đảm tính minh bạch, đồng thời tương thích với Luật Quản lý thuế và Luật Giao dịch điện tử sửa đổi.
Thứ tư, đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, vấn đề được thảo luận nhiều nhất là phương pháp tính thuế: tiếp tục áp dụng thuế suất 2% trên giá chuyển nhượng hay chuyển sang tính theo thu nhập thực. Dưới góc độ luật, phương án đánh theo thu nhập thực phản ánh đúng bản chất thuế TNCN, nhưng đòi hỏi hệ thống chứng từ minh bạch, cơ sở dữ liệu giá đất đầy đủ và giảm thiểu tình trạng kê khai không trung thực. Trong khi đó, thuế suất 2% có ưu điểm về tính đơn giản nhưng không đảm bảo nguyên tắc “thuế đánh vào thu nhập”. Đây sẽ là một trong những nội dung cần tiếp tục phân tích tác động, nhất là khi Luật Đất đai 2024 và Luật Kinh doanh BĐS 2023 có nhiều quy định mới về minh bạch giao dịch.
Thứ năm, việc tích hợp quy định về thu nhập từ kinh doanh của hộ cá thể với mô hình quản lý thuế từ 2026 – thời điểm xóa bỏ thuế khoán – tạo ra bước chuyển quan trọng trong quản lý nhà nước. Luật Thuế TNCN (sửa đổi) sẽ phải thống nhất với Luật Quản lý thuế, Luật Giao dịch điện tử và kế hoạch số hóa ngành tài chính. Điều này đặt ra yêu cầu đồng bộ về pháp luật, đặc biệt ở chế độ kế toán, hóa đơn điện tử và tiêu chí xác định doanh thu chịu thuế.
Cuối cùng, dưới góc độ lập pháp, việc Chính phủ thông qua báo cáo giải trình đồng nghĩa hồ sơ đã được chuẩn hóa để gửi sang Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Quy trình này bảo đảm nguyên tắc “giải trình – phản biện – hoàn thiện”, giúp dự án luật đạt chất lượng tốt hơn trước khi được xem xét thông qua. Đây cũng là minh chứng cho tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động xây dựng pháp luật của cơ quan hành pháp.
