Trong quá trình hoạt động thương mại quốc tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) thường phát sinh khoản vay nước ngoài dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm. Một vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm là: liệu các khoản nợ trả chậm này có phải đăng ký khoản vay nước ngoài với Ngân hàng Nhà nước (NHNN) hay không, đặc biệt khi thời hạn thanh toán kéo dài, dẫn đến hình thành nợ trung và dài hạn.
Không Phải Đăng Ký Khoản Vay Với NHNN
Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, căn cứ Chương III Thông tư số 12/2022/TT-NHNN hướng dẫn về quản lý ngoại hối đối với việc vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp, các khoản vay nước ngoài tự vay, tự trả dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm không thuộc đối tượng phải đăng ký hoặc đăng ký thay đổi khoản vay nước ngoài.
Cụ thể, khoản 2 Điều 4 của Thông tư nêu rõ:
“Các khoản vay tự vay, tự trả dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm không thuộc đối tượng phải đăng ký, đăng ký thay đổi khoản vay nước ngoài.”
Điều này có nghĩa, dù doanh nghiệp có phát sinh các khoản nợ trung – dài hạn do chưa thanh toán đúng hạn cho nhà cung cấp nước ngoài, những khoản nợ này không phải thực hiện thủ tục đăng ký khoản vay nước ngoài với NHNN.
Không Chịu Giới Hạn Theo Thông Tư 08/2023/TT-NHNN
Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 5 Thông tư số 08/2023/TT-NHNN, quy định về điều kiện vay nước ngoài không được Chính phủ bảo lãnh, cũng khẳng định:
“Bên đi vay nước ngoài dưới hình thức nhập khẩu hàng hóa trả chậm không phải tuân thủ các điều kiện vay nước ngoài quy định tại Thông tư này.”
Do đó, những khoản nợ phát sinh từ hoạt động nhập khẩu trả chậm không chịu ràng buộc bởi giới hạn vay nước ngoài quy định tại Điều 18 của Thông tư 08/2023/TT-NHNN – vốn chỉ áp dụng đối với các khoản vay nước ngoài được tính vào cơ cấu vốn đầu tư của dự án.
Nói cách khác, dù doanh nghiệp đã góp đủ vốn đầu tư, việc phát sinh khoản nợ nhập khẩu trả chậm không bị xem là vượt giới hạn vay nước ngoài, và không cần đăng ký bổ sung hạn mức vay.
Nghĩa Vụ Báo Cáo & Tuân Thủ Quản Lý Ngoại Hối
Mặc dù không phải đăng ký khoản vay, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ các quy định về quản lý vay và trả nợ nước ngoài, cụ thể:
- Thực hiện báo cáo định kỳ trên Trang điện tử quản lý vay, trả nợ nước ngoài của NHNN, theo hướng dẫn tại Thông tư 12/2022/TT-NHNN;
- Tuân thủ các quy định về quản lý ngoại hối, bao gồm việc mở và sử dụng tài khoản vay, trả nợ nước ngoài đúng mục đích;
- Thực hiện nghĩa vụ thanh toán và ghi nhận nợ minh bạch trong hồ sơ kế toán, để phục vụ công tác giám sát của cơ quan quản lý.
NHNN nhấn mạnh, trong trường hợp doanh nghiệp vi phạm quy định về quản lý vay, trả nợ nước ngoài, tùy theo tính chất và mức độ, sẽ bị xử lý theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng.
Theo quy định hiện hành, các khoản nợ phát sinh từ nhập khẩu hàng hóa trả chậm không phải thực hiện thủ tục đăng ký khoản vay nước ngoài với Ngân hàng Nhà nước và không bị giới hạn bởi điều kiện vay nước ngoài quy định tại Thông tư số 08/2023/TT-NHNN.
Tuy nhiên, doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo, tuân thủ quản lý ngoại hối và đảm bảo minh bạch thông tin tài chính để tránh rủi ro pháp lý và vi phạm hành chính trong hoạt động vay, trả nợ nước ngoài.
Căn cứ pháp lý:
- Thông tư số 12/2022/TT-NHNN ngày 30/9/2022 – Hướng dẫn quản lý ngoại hối đối với vay, trả nợ nước ngoài của doanh nghiệp.
- Thông tư số 08/2023/TT-NHNN ngày 30/6/2023 – Quy định điều kiện vay nước ngoài không được Chính phủ bảo lãnh.
