Nhà ở xã hội (NOXH) là một chính sách quan trọng nhằm giải quyết nhu cầu về chỗ ở cho những đối tượng đặc thù, người có thu nhập thấp hoặc gặp khó khăn về nhà ở tại Việt Nam. Dưới góc nhìn pháp lý, Nhà ở xã hội được quy định cụ thể trong Luật Nhà ở 2023 và các văn bản pháp luật liên quan.
Thứ nhất, về loại hình và tiêu chuẩn diện tích của nhà ở xã hội. Luật Nhà ở 2023 quy định rõ hai loại hình chính là nhà chung cư và nhà ở liền kề thấp tầng. Đối với nhà chung cư, các căn hộ phải được xây dựng khép kín với diện tích tối thiểu 25 m² và tối đa 70 m². Tuy nhiên, diện tích tối đa có thể được điều chỉnh lên 77 m² bởi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nhưng số lượng căn hộ loại này không vượt quá 10% tổng số căn hộ trong mỗi dự án nhà ở xã hội. Với nhà ở liền kề thấp tầng, diện tích đất xây dựng mỗi căn hộ không vượt quá 70 m², đồng thời hệ số sử dụng đất phải dưới mức 2,0 lần để đảm bảo phù hợp với quy hoạch xây dựng được duyệt.
Thứ hai, đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội được quy định chi tiết trong Điều 76 Luật Nhà ở 2023. Những đối tượng này bao gồm: người có công với cách mạng; hộ nghèo và cận nghèo tại cả khu vực nông thôn và đô thị; người lao động làm việc tại các doanh nghiệp trong và ngoài các khu công nghiệp; cán bộ, công chức, viên chức; sĩ quan, hạ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp và công nhân công an, viên chức quốc phòng đang phục vụ tại ngũ; cùng với một số đối tượng đặc thù khác được pháp luật quy định riêng.
Thứ ba, điều kiện để được mua, thuê mua nhà ở xã hội cũng được quy định cụ thể. Điều kiện thứ nhất liên quan đến nhà ở, cụ thể là người được hưởng chính sách phải chưa sở hữu nhà ở riêng, chưa từng được mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội trước đó, cũng như chưa từng hưởng các chính sách hỗ trợ nhà ở hoặc đất ở dưới bất kỳ hình thức nào tại địa phương đang cư trú hoặc học tập. Về điều kiện thu nhập, đối tượng độc thân không được có thu nhập vượt quá 15 triệu đồng mỗi tháng, trong khi tổng thu nhập của hộ gia đình không được vượt quá 30 triệu đồng mỗi tháng.
Thứ tư, nguyên tắc trong việc bán, cho thuê mua và cho thuê nhà ở xã hội cũng được pháp luật quy định rất rõ ràng. Người được hưởng chính sách chỉ được phép mua hoặc thuê mua một căn hộ nhà ở xã hội duy nhất và chỉ được thuê một căn hộ tại mỗi thời điểm cụ thể. Đồng thời, việc sử dụng nhà ở xã hội phải đúng mục đích cho cá nhân và gia đình, nếu không còn nhu cầu sử dụng, người thuê hoặc thuê mua bắt buộc phải trả lại căn hộ đó cho cơ quan quản lý.
Cuối cùng, về thời hạn sở hữu nhà ở xã hội, pháp luật Việt Nam hiện hành không giới hạn thời gian sở hữu đối với công dân Việt Nam, nghĩa là người mua nhà ở xã hội được quyền sở hữu lâu dài. Riêng đối với cá nhân người nước ngoài, thời hạn sở hữu tối đa là 50 năm, tuy nhiên, thời hạn này có thể được xem xét gia hạn thêm một lần theo quy định của pháp luật.
Những quy định này không chỉ góp phần đảm bảo việc triển khai chính sách nhà ở xã hội một cách hiệu quả, công bằng và minh bạch, mà còn phản ánh sự quan tâm của Nhà nước đối với vấn đề an sinh xã hội, nhằm mang lại cuộc sống ổn định cho những người dân có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở, góp phần thúc đẩy sự ổn định và phát triển chung của toàn xã hội.
Viện Hỗ Trợ Pháp Luật và Kinh Tế
