Bộ Xây dựng vừa ban hành Quyết định số 287/QĐ-BXD công bố Danh mục cảng cạn Việt Nam, đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong cơ cấu quản lý hạ tầng logistics quốc gia. Quyết định này chính thức chuyển giao thẩm quyền quản lý cảng cạn từ Bộ Giao thông vận tải sang Bộ Xây dựng, phản ánh sự điều chỉnh chiến lược trong chính sách phát triển hạ tầng.
Vai trò của cảng cạn trong hệ thống logistics Việt Nam
Cảng cạn (Inland Container Depot – ICD) là các đầu mối trung chuyển container nằm trong đất liền, đóng vai trò then chốt trong việc kết nối vận tải đa phương thức giữa đường bộ, đường sắt và đường thủy. Hệ thống cảng cạn hiệu quả giúp giảm áp lực cho các cảng biển, tối ưu hóa chi phí vận chuyển và rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa.
Theo quy hoạch đến năm 2030, Việt Nam dự kiến phát triển khoảng 30-35 cảng cạn trên toàn quốc với tổng công suất xử lý đạt từ 15-20 triệu TEU mỗi năm, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của hoạt động xuất nhập khẩu và phân phối hàng hóa nội địa.
Chuyển giao quản lý: Bối cảnh và ý nghĩa
Trước đây, hệ thống cảng cạn nằm dưới sự quản lý của Bộ Giao thông vận tải theo Quyết định số 320/QĐ-BGTVT ban hành ngày 28/3/2024. Việc chuyển giao sang Bộ Xây dựng được thực hiện dựa trên Nghị định số 33/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức mới của Bộ Xây dựng.
Sự thay đổi này phản ánh xu hướng tích hợp quản lý cơ sở hạ tầng logistics vào chiến lược phát triển đô thị và công nghiệp tổng thể. Bộ Xây dựng, với vai trò quản lý quy hoạch đô thị và khu công nghiệp, có thể đảm bảo sự phát triển đồng bộ giữa hệ thống cảng cạn với các dự án phát triển không gian đô thị và công nghiệp.
Tác động đến chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia
Quyết định này đồng bộ với Quy hoạch phát triển hệ thống cảng cạn thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 979/QĐ-TTg năm 2023. Điều chỉnh cục bộ gần đây nhất của quy hoạch này đã được Bộ Giao thông vận tải thông qua vào tháng 2/2025 trước khi chuyển giao quản lý.
Việc đặt cảng cạn dưới sự quản lý của Bộ Xây dựng có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc phối hợp giữa quy hoạch logistics và quy hoạch xây dựng, từ đó tối ưu hóa việc sử dụng đất và phát triển cơ sở hạ tầng đồng bộ. Đây là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống logistics Việt Nam, vốn hiện có chi phí cao hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Thách thức và triển vọng
Tuy nhiên, sự chuyển giao này cũng đặt ra nhiều thách thức về mặt điều phối giữa các bộ ngành. Hoạt động của cảng cạn vẫn liên quan chặt chẽ đến ngành giao thông vận tải, hải quan và thương mại, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành hiệu quả.
Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, dù vẫn giữ vai trò chủ đạo trong việc triển khai các nhiệm vụ theo Nghị định 38/2017/NĐ-CP, sẽ cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ với Bộ Giao thông vận tải để đảm bảo tính liên tục trong quản lý và phát triển.
Lộ trình phát triển trong tương lai
Theo đánh giá của các chuyên gia trong ngành, việc phát triển hệ thống cảng cạn là một trong những giải pháp then chốt để giảm chi phí logistics của Việt Nam, hiện đang ở mức khoảng 16-17% GDP, cao hơn mức trung bình 10-12% của các nền kinh tế phát triển.
Quyết định mới này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy đầu tư vào phát triển cảng cạn, đặc biệt tại các vùng kinh tế trọng điểm như Đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Đồng thời, nó cũng hướng tới mục tiêu tạo ra sự kết nối liền mạch giữa các phương thức vận tải và tối ưu hóa chuỗi cung ứng trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu.
Với tầm nhìn đến năm 2050, hệ thống cảng cạn Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành một mạng lưới hiện đại, tích hợp công nghệ thông tin và tự động hóa, góp phần xây dựng một hệ sinh thái logistics xanh và bền vững, phù hợp với xu hướng phát triển toàn cầu.
Viện Hỗ Trợ Pháp Luật và Kinh Tế
