Theo quy định của pháp luật Việt Nam, thao túng thị trường chứng khoán là hành vi bị nghiêm cấm, có thể bị xử lý bằng chế tài hành chính và hình sự nghiêm khắc.
Căn cứ pháp lý và các hành vi bị nghiêm cấm
Theo khoản 3 Điều 12 Luật Chứng khoán năm 2019, hành vi thao túng thị trường chứng khoán bị nghiêm cấm. Các hành vi cụ thể bao gồm:
- Sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác, hoặc thông đồng với nhau để liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo.
- Thông đồng với người khác đặt lệnh mua và bán cùng loại chứng khoán trong cùng ngày giao dịch hoặc giao dịch mua bán chứng khoán mà không dẫn đến chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu nhằm tạo giá chứng khoán, cung cầu giả tạo.
- Liên tục mua hoặc bán chứng khoán với khối lượng chi phối vào thời điểm mở cửa hoặc đóng cửa thị trường nhằm tạo ra mức giá mới cho loại chứng khoán đó.
- Giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, bán chứng khoán gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá chứng khoán.
- Đưa ra ý kiến trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua phương tiện thông tin đại chúng về một loại chứng khoán nhằm tạo ảnh hưởng đến giá của loại chứng khoán đó sau khi đã thực hiện giao dịch và nắm giữ vị thế đối với loại chứng khoán đó.
- Sử dụng các phương thức hoặc thực hiện các hành vi giao dịch khác để tạo cung cầu giả tạo, thao túng giá chứng khoán.
Chế tài hình sự đối với hành vi thao túng thị trường chứng khoán
Theo Điều 211 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người thực hiện hành vi thao túng thị trường chứng khoán có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với các mức độ khác nhau:
Đối với cá nhân:
- Khung 1: Thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng đến dưới 1,5 tỷ đồng hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1 tỷ đồng đến dưới 3 tỷ đồng, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.
- Khung 2: Phạm tội có tổ chức, thu lợi bất chính 1,5 tỷ đồng trở lên hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư 3 tỷ đồng trở lên, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 4 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 2 năm đến 7 năm.
- Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 250 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.
Đối với pháp nhân thương mại:
Pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn trong trường hợp nghiêm trọng.
Ý nghĩa của việc quy định chế tài
Việc quy định chi tiết các hành vi bị cấm và mức xử phạt có ý nghĩa quan trọng trong việc:
- Đảm bảo tính minh bạch và công bằng của thị trường chứng khoán
- Răn đe các hành vi vi phạm pháp luật
- Bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư
- Duy trì sự ổn định của thị trường tài chính
Thao túng thị trường chứng khoán không chỉ gây thiệt hại cho nhà đầu tư cá nhân mà còn làm suy giảm niềm tin vào thị trường, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Vì vậy, các cơ quan quản lý thị trường cần tăng cường giám sát, phát hiện và xử lý nghiêm minh đối với các hành vi này.
